येशूले भन्नुभयो "विवाह नगर्नु राम्रो"? – Matthew 19 को गहिरो सत्य

१. मत्ती १९:९ को 'अपवादात्मक वाक्यांश' र वैवाहिक अविभाज्यता: येशूको शिक्षाको एक गहन धर्मशास्त्रीय र ऐतिहासिक पुनरावलोकन

२. परिचय: वैवाहिक बन्धन र ईश्वरीय 'एक शरीर' को अवधारणा आजको उत्तर-आधुनिक क्रिस्चियन समाजमा वैवाहिक स्थिरता र सम्बन्ध विच्छेदको मुद्दा एक जटिल धर्मशास्त्रीय चुनौती बनेको छ। धेरैले विवाहलाई दुई व्यक्तिबीचको सामाजिक वा कानुनी सम्झौताको रूपमा मात्र हेर्ने गर्छन्, तर बाइबलीय दृष्टिकोणमा यो एउटा ईश्वरीय करार (Covenant) र सृष्टिको सुरुमै स्थापित 'एक शरीर' (One Flesh) को पवित्र वास्तविकता हो। मत्ती १९:९ मा उल्लेखित 'अपवादात्मक वाक्यांश'—"व्यभिचारको अवस्थामा बाहेक" (Except for sexual immorality)—लाई प्रायः सम्बन्ध विच्छेदको 'लाइसेन्स' वा कानुनी झ्यालको रूपमा गलत व्याख्या गर्ने गरिन्छ। एक वरिष्ठ बाइबलीय अनुसन्धानकर्ताको हैसियतमा, यस लेखको उद्देश्य यस वाक्यांशको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, ग्रीक पाण्डुलिपिहरूको पाठगत आलोचना (Textual Criticism) र येशूको मौलिक मनसायलाई गहिरो रूपमा विश्लेषण गर्नु हो। हामीले बुझ्नुपर्छ कि वैवाहिक बन्धन केवल एउटा सामाजिक प्रबन्ध होइन, बरु यो ख्रीष्ट र मण्डली बीचको अटुट सम्बन्धको पार्थिव प्रतिविम्ब हो।

३. ऐतिहासिक र बाइबलीय सन्दर्भ (Historical and Biblical Context) येशूको शिक्षालाई सही रूपमा बुझ्न पहिलो शताब्दीको यहूदी 'सोसियो-हिस्टोरिकल म्याट्रिक्स' (Socio-Historical Matrix) लाई बुझ्न अपरिहार्य छ। त्यस समयमा फरिसीहरू व्यवस्था २४:१ मा मोशाले दिएको 'त्याग-पत्र' को व्याख्यालाई लिएर दुई मुख्य विचारधारामा विभाजित थिए। हिल्लेलको विचारधारा (School of Hillel) अत्यन्तै उदार थियो, जसले "जुनसुकै कारणले" (Any cause) पनि सम्बन्ध विच्छेद गर्न पाइने तर्क गर्थ्यो—पत्नीले खाना डढाएमा वा पतिले उनीभन्दा राम्री स्त्री फेला पारेमा समेत। यसको विपरित, शम्मैको विचारधारा (School of Shammai) बढी संकुचित थियो र केवल 'यौन अशुद्धता' को आधारमा मात्र सम्बन्ध विच्छेदको वकालत गर्थ्यो।

तर यहाँ एउटा महत्वपूर्ण ऐतिहासिक पक्षलाई बिर्सनु हुँदैन: पहिलो शताब्दीको यहूदी कानुनमा व्यभिचार (Moicheia) केवल व्यक्तिगत पाप मात्र नभएर एक 'सामुदायिक अपराध' (Community Crime) थियो। स्रोत १ का अनुसार, लेवी २०:१० बमोजिम व्यभिचारीलाई मृत्युदण्ड दिने प्रावधान थियो। यस्तो अवस्थामा पतिले अपराधीलाई क्षमा दिने वा निजी रूपमा मिलापत्र गर्ने कानुनी अधिकार राख्दैनथे। यस ऐतिहासिक परिप्रेक्ष्यमा, जब येशूले 'पोरनिया' को अपवाद दिनुहुन्छ, उहाँले कुनै नयाँ कानुनी छिद्र प्रदान गरिरहनुभएको थिएन, बरु मृत्युदण्डद्वारा पहिल्यै कानुनी रूपमा समाप्त भइसकेको (वा 'मृत' घोषित) केसलाई मात्र अलग राख्नुभएको थियो।

४. धर्मशास्त्रको चरण-दर-चरण व्याख्या  येशू र फरिसीहरू बीचको संवादमा एउटा ठूलो 'हर्मेन्युटिकल सिफ्ट' (Hermeneutical Shift) देखिन्छ। फरिसीहरूले व्यवस्था २४:१ (मोशाको अनुमति) बाट बहस सुरु गरे, तर येशूले उनीहरूलाई उत्पत्ति २:२४ (सृष्टिको आदर्श) तर्फ फर्काउनुभयो।

• सृष्टिको अपरिवर्तनीय नियम: येशूले जोड दिनुभयो कि "जसलाई परमेश्वरले जोड्नुभएको छ, त्यसलाई मानिसले अलग नगरोस्।" विवाह मानव निर्मित संस्था होइन, यो ईश्वरीय जोडान हो।
• हृदयको कठोरता (Hardness of Heart): जब फरिसीहरूले मोशाको त्याग-पत्रको बारेमा प्रश्न गरे, येशूले स्पष्ट पार्नुभयो कि यो परमेश्वरको इच्छा थिएन। यो त केवल मानिसको "हृदयको कठोरता" का कारण दिइएको एउटा सहुलियत मात्र थियो।
• पोरनिया र व्यवस्थाको टकराव: मत्तीमा मात्र पाइने यो वाक्यांशले फरिसीहरूको "जुनसुकै कारण" भन्ने तर्कलाई पूर्ण रूपमा खारेज गर्छ। येशूले विवाहको अविभाज्यतालाई पुनः स्थापित गर्दै देखाउनुभयो कि केवल करारलाई नै भत्काउने गम्भीर यौन विश्वासघातले मात्र यो बन्धनमा 'मृत्यु' ल्याउन सक्छ।

५. महत्वपूर्ण बाइबल पदहरू: मत्ती, मर्कूस र लूका बीचको पाठगत भिन्नतालाई निम्न रूपमा तुलना गर्न सकिन्छ:

• मत्ती १९:९: "म तिमीहरूलाई भन्दछु, जसले व्यभिचारको अवस्थामा बाहेक आफ्नी पत्नीलाई त्याग्छ र अर्की विवाह गर्छ, त्यसले व्यभिचार गर्छ।"
• मत्ती ५:३२: "तर म तिमीहरूलाई भन्दछु, जसले व्यभिचारको कारणबाहेक आफ्नी पत्नीलाई त्याग्छ, त्यसले तिनलाई व्यभिचारिणी तुल्याउँछ..."
• मर्कूस १०:११-१२: "...जसले आफ्नी पत्नीलाई त्याग्छ र अर्की विवाह गर्छ, त्यसले तिनको विरुद्धमा व्यभिचार गर्छ।" (यहाँ कुनै अपवाद छैन)।
• लूका १६:१८: "जसले आफ्नी पत्नीलाई त्याग्छ र अर्की विवाह गर्छ, त्यसले व्यभिचार गर्छ..." (यहाँ पनि कुनै अपवाद छैन)।

यस भिन्नतालाई 'सिनोप्टिक डिसोनेन्स' भनिन्छ। मत्तीले मात्र यो वाक्यांश प्रयोग गर्नुको रणनीतिक कारण यो थियो कि उनी यहूदी पाठकहरूका लागि लेखिरहेका थिए। यहूदीहरूलाई थाहा थियो कि 'पोरनिया' को अवस्थामा मृत्युदण्डको प्रावधानले विवाहको बन्धनलाई स्वतः अन्त्य गर्दथ्यो। मर्कूस र लूकाले गैर-यहूदी (रोमी/ग्रीक) जगतका लागि लेख्दा, जहाँ विवाहलाई केवल नागरिक सम्झौता मानिन्थ्यो, येशूको शिक्षाको पूर्ण र कडा आदर्शलाई कुनै पनि मानवीय 'अपवाद' बिना प्रस्तुत गरे।

६. धर्मशास्त्रीय अर्थ: 'पोरनिया' (Porneia) को गहिरो अर्थ र व्याख्या ग्रीक शब्द 'पोरनिया' (Porneia) को अर्थ 'व्यभिचार' भन्दा व्यापक छ। स्रोत ४ र ५ अनुसार, यसको चार मुख्य व्याख्याहरू छन्:

१. व्यभिचार (Adultery): विवाहित व्यक्तिले गर्ने अवैध यौन सम्बन्ध। २. मगनीको समयको अविश्वास (Betrothal View): यहूदी संस्कृतिमा मगनी विवाह जत्तिकै कानुनी हुन्थ्यो। मत्ती १:१८-१९ मा यूसुफलाई 'धर्मी' (Dikaios) भनिएको छ किनकि उनले मरियमलाई 'पोरनिया' को आशंकामा चुपचाप त्याग्न चाहेका थिए। मत्तीको यो विशेष चासोले 'पोरनिया' लाई मगनीको समयको अविश्वाससँग जोड्छ। ३. हाडनाता करणी (Incestuous Marriage): लेवी १८ मा प्रतिबन्धित हाडनाता भित्रको सम्बन्ध। प्रेरित १५:२०, २९ मा मण्डलीले दिएको आदेशमा पनि यो शब्द यही अर्थमा प्रयोग भएको पाइन्छ। यस्तो 'विवाह' सुरुदेखि नै अवैध हुने भएकाले त्यसलाई रद्द गर्नु अनिवार्य मानिन्थ्यो। ४. सामान्य अनैतिकता र आत्मिक व्यभिचार: LXX (Septuagint) मा यो शब्द हिब्रू धातु znh बाट अनुवाद गरिएको छ, जसको अर्थ 'आत्मिक वेश्यावृत्ति' (मूर्तिपूजा) पनि हुन्छ।

यसले के स्पष्ट पार्छ भने, 'पोरनिया' एउटा यस्तो गम्भीर करार-भंग हो जसले वैवाहिक करारको जगलाई नै नष्ट गर्दछ।

७. सामान्य गलत बुझाइहरू र 'नकारात्मक अनुमानको भ्रम' (Negative Inference Fallacy) यहाँ एउटा ठूलो तर्कशास्त्रीय प्रश्न उठ्छ: के 'पोरनिया' को अवस्थामा सम्बन्ध विच्छेद गर्दा पुनः विवाहको अनुमति छ? यहाँ धेरै पाठकहरू "नकारात्मक अनुमानको भ्रम" (Negative Inference Fallacy) मा फस्छन्।

तर्कशास्त्रीय रूपमा, यो वाक्यांश 'साधारण शर्तयुक्त' (Simple Conditional) हो, 'द्विशर्तयुक्त' (Biconditional) होइन। पोर्टर र बुकाननको बास्केटबल सेन्टरको उदाहरण लिने हो भने: "६ फिटभन्दा होचा सबै सेन्टरहरू बास्केटबलमा असफल हुनेछन्" भन्नुको अर्थ "६ फिटभन्दा अग्ला सबै सफल हुनेछन्" भन्ने होइन। त्यसै गरी, येशूले 'पोरनिया' बाहेकको सम्बन्ध विच्छेदलाई निषेध गर्दा 'पोरनिया' कै कारण हुने पुनः विवाहलाई स्वतः अनुमति दिनुभएको छैन। यसलाई "प्रिटेरिसन" (Preterition) वा 'नो कमेन्ट' भनिन्छ, जहाँ येशूले 'पोरनिया' को केसलाई छलफलबाट बाहिर राख्नुभएको छ किनकि यो मुद्दा पहिल्यै मृत्युदण्डको कानुनले सम्बोधन गरिसकेको थियो।

यसबाहेक, पाठगत आलोचना (Textual Criticism) ले अर्को रोचक तथ्य उजागर गर्छ। लेस्ली म्याकफलका अनुसार, १६औं शताब्दीमा इरास्मस (Erasmus) ले ल्याटिन भल्गेटसँग मिलाउन ग्रीक पाण्डुलिपिहरूमा "ei mē" (बाहेक) शब्द थपेका हुन सक्छन्। जबकि सबैभन्दा पुराना पाण्डुलिपिहरू (जस्तै Codex Vaticanus) मा केवल "mē" (नभएर/छोडेर) मात्र पाइन्छ। यसले यस वाक्यांशलाई 'अपवाद' भन्दा पनि 'अस्वीकरण' (Exclusion) को रूपमा बढी देखाउँछ।

८. यो शिक्षा आज किन महत्वपूर्ण छ? आजको 'डिस्पोजेबल' संस्कृतिमा, जहाँ मानिसहरू आफ्ना आवश्यकताहरू पूरा नहुने बित्तिकै सम्बन्धहरू परिवर्तन गर्छन्, येशूको यो शिक्षाले वैवाहिक करारको गम्भीरतालाई पुनः स्थापित गर्छ। "एक शरीर" को ईश्वरीय सृष्टिको सिद्धान्तले के स्पष्ट पार्छ भने, विवाह कुनै भौतिक चिज होइन जसलाई इच्छा लाग्दा फ्याँक्न सकियोस्। यो एउटा अपरिवर्तनीय 'अन्टोलोजी' (अस्तित्ववादी सत्य) हो। येशूको शिक्षाले 'पोरनिया' लाई सम्बन्ध विच्छेदको बहाना बनाउन होइन, बरु वैवाहिक विश्वासघात कति भयानक पाप हो भनेर बुझाउन प्रयोग गर्नुभएको थियो।

९. क्रिस्चियनहरूका लागि व्यावहारिक पाठहरू यस गहिरो अध्ययनबाट हामीले निम्न व्यावहारिक पाठहरू सिक्न सक्छौं:

१. हृदयको कठोरता त्याग्ने: सम्बन्ध विच्छेदको वास्तविक जड कानुन होइन, बरु क्षमा नगर्ने कठोर हृदय हो। ख्रीष्टको चेलाले सधैं मेलमिलापको खोजी गर्नुपर्छ। २. विवाहलाई करारको रूपमा सम्मान गर्ने: यो एउटा पवित्र करार (Covenant) हो जसको साक्षी स्वयं परमेश्वर हुनुहुन्छ। यसलाई मानवीय भावनाको आधारमा होइन, ईश्वरीय प्रतिज्ञाको आधारमा टिकाउनुपर्छ। ३. यौन पवित्रताको संरक्षण: 'पोरनिया' को गम्भीरताले हामीलाई वैवाहिक जीवनमा यौन पवित्रताको महत्व बुझाउँछ। ४. क्षमाशीलता र मेलमिलाप: विश्वासघात भएको अवस्थामा पनि क्षमा र पुनःस्थापनाको प्रयास गर्नु ख्रीष्टको प्रेमको प्रतिबिम्ब हो।

यी पाठहरूले एक विश्वासीलाई संसारको अगाडि ख्रीष्ट र उहाँको मण्डली बीचको प्रेमको जीवित र अटल प्रतिविम्ब बनाउँछ।

१०. निष्कर्ष (चिन्तनशील र प्रेरणादायी) मत्ती १९:९ को विस्तृत अध्ययनले हामीलाई स्पष्ट पार्छ कि येशूको उद्देश्य सम्बन्ध विच्छेदका लागि सजिला सर्तहरू बनाउनु थिएन, बरु सृष्टिको सुरुको त्यो पवित्र आदर्शलाई पुनः स्थापित गर्नु थियो। 'अपवादात्मक वाक्यांश' ले हामीलाई पाप र यसको विनाशकारी परिणामप्रति सचेत गराउँछ। हामीले व्यवस्थाका छिद्रहरू खोज्नुको साटो परमेश्वरको त्यो अनुग्रहमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ जसले टुटेको सम्बन्धलाई पनि पुनर्जीवित गर्न सक्छ। तपाईंको वैवाहिक जीवनमा परमेश्वरको अनुग्रह र वैवाहिक पवित्रतालाई स्थान दिनुहोस्, किनकि ख्रीष्टको प्रेममा कुनै पनि 'हृदयको कठोरता' पराजित हुन सक्छ। परमेश्वरले तपाईंको घर र सम्बन्धलाई उहाँको पवित्रता र शान्तिले भरिदिऊन्। आमेन।