१ कोरिन्थी ८:६ को गहिरो अर्थ: मूर्तिलाई चढाइएको मासु, ज्ञान र प्रेमको वास्तविक सम्बन्ध
१. प्रस्तावना
कल्पना गर्नुहोस्, तपाईं पहिलो शताब्दीको कोरिन्थ सहरको एउटा नयाँ विश्वासी हुनुहुन्छ। तपाईं भर्खरै मूर्तिपूजाको अन्धकारबाट निस्किएर ख्रीष्टको ज्योतिमा आउनुभएको छ। तर हरेक दिन तपाईं एउटा मानसिक र आत्मिक युद्धको मैदानबाट गुज्रनुपर्छ। जब तपाईं सहरको मुख्य चोकमा पुग्नुहुन्छ, मन्दिरहरूबाट धूपको बास्ना आइरहेको हुन्छ र पशु बलिको रगतको गन्ध हावामा तैरिरहेको हुन्छ। तपाईंको परिवार र छिमेकीहरूले अझै पनि ती देवताहरूको पूजा गर्छन्। अब तपाईंको अगाडि एउटा गम्भीर प्रश्न खडा हुन्छ: "के म बजारमा गएर मासु किनेर खान सक्छु? यदि त्यो मासु कुनै मूर्तिलाई चढाइएको रहेछ भने, के मेरो मुक्ति खतरामा पर्छ?"
यही छट्पटी र अन्योलको बीचमा प्रेरित पावलले कोरिन्थीहरूलाई पत्र लेख्छन्। १ कोरिन्थी ८:६ लाई आजका धेरै ख्रीष्टियनहरूले केवल 'त्रिएक' (Trinity) परमेश्वरको अस्तित्व प्रमाणित गर्ने एउटा ईश्वरशास्त्रीय अस्त्रको रूपमा मात्र प्रयोग गर्छन्। तर एक वरिष्ठ बाइबलीय अनुसन्धानकर्ताको हैसियतले मैले भन्नैपर्छ, यदि हामीले यस पदलाई केवल त्रिएकको बहसमा मात्र सीमित राख्यौँ भने, हामीले पावलको मुख्य सन्देशलाई पूर्ण रूपमा ओझेलमा पार्नेछौँ। पावलले यहाँ कुनै दार्शनिक बहस गरिरहेका थिएनन्; उनी त जीवन र मरणको दोसाँधमा रहेका विश्वासीहरूलाई ज्ञान र प्रेमको सन्तुलन सिकाउँदै थिए। यो पद केवल परमेश्वर को हुनुहुन्छ भन्ने बारेमा मात्र होइन, बरु यो त हामीले एक-अर्कालाई कसरी प्रेम गर्नुपर्छ र आफ्नो स्वतन्त्रतालाई कसरी जिम्मेवारीपूर्वक प्रयोग गर्नुपर्छ भन्ने बारेमा हो।
यो गहिरो सत्यलाई बुझ्नका लागि हामीले सुरुमा कोरिन्थको त्यो समयको सामाजिक र धार्मिक परिवेशलाई नियाल्नुपर्छ।
२. ऐतिहासिक र बाइबलीय सन्दर्भ
कोरिन्थ एउटा यस्तो सहर थियो जहाँ मूर्तिपूजा केवल धर्म मात्र नभएर जीवनको अभिन्न हिस्सा थियो। त्यहाँका मन्दिरहरूमा चढाइएका बलिहरूको व्यवस्थापन अनौठो थियो। जब कुनै पशु बलि चढाइन्थ्यो, त्यसको केही भाग जलाइन्थ्यो, केही भाग पुजारीहरूले राख्थे र बाँकी रहेको ठूलो हिस्सा स्थानीय बजारमा बेच्न पठाइन्थ्यो।
बाइबलको अङ्ग्रेजी संस्करण (KJV) ले यस बजारलाई 'श्याम्बल्स' (Shambles) भनेको छ। यो शब्दले त्यो मासु पसललाई बुझाउँछ जहाँ मन्दिरका 'लेफ्टओभर' वा बाँकी रहेका बलिहरू बिक्रीका लागि राखिन्थ्यो। पुरातत्वविद्हरूले कोरिन्थमा यस्ता मासु पसलहरू फेला पारेका छन्, जसले बाइबलीय विवरणलाई ऐतिहासिक रूपमा पुष्टि गर्दछ।
आजको सन्दर्भमा 'हलाल' मासुको बारेमा जसरी चर्चहरूमा बहस हुन्छ, पहिलो शताब्दीमा यो अझ बढी जटिल थियो। नयाँ विश्वासीहरूका लागि यो एउटा ठूलो आत्मिक संकट थियो। उनीहरू डराउँथे कि कतै अनजानमा मूर्तिको 'प्रसाद' खाँदा उनीहरू फेरि दुष्ट आत्माको बन्धनमा त पर्दैनन्? यही पृष्ठभूमिमा पावलले आफ्नो तर्क अगाडि बढाउँछन्।
३. कथाको क्रमिक व्याख्या
पावलले १ कोरिन्थी ८ देखि १० सम्मको खण्डमा एउटा स्पष्ट मार्गचित्र कोरेका छन्। कोरिन्थका कतिपय विश्वासीहरू 'ज्ञानी' हुनुको घमण्ड गर्थे। उनीहरू भन्थे, "हामीलाई थाहा छ कि मूर्ति भनेको केही पनि होइन। ढुङ्गाको मूर्तिमा कुनै शक्ति हुँदैन। त्यसैले हामी जहाँ बसेर जे खाए पनि हामीलाई केही हुँदैन।"
पावलले उनीहरूको यो ज्ञानलाई नकारेका छैनन्, तर उनले एउटा गम्भीर चेतावनी दिएका छन्: "ज्ञानले घमण्ड बढाउँछ, तर प्रेमले निर्माण गर्छ।"
साँचो ख्रीष्टियन परिपक्वता भनेको "मलाई के थाहा छ" भन्ने कुरामा होइन, तर "मैले आफ्नो ज्ञानलाई अरूको भलाइका लागि कसरी प्रयोग गर्छु" भन्ने कुरामा निर्भर हुन्छ। पावलले ती "परिपक्व" भनिएका विश्वासीहरूलाई भन्छन् कि उनीहरूको स्वतन्त्रताले ती "निर्धो" भाइहरूलाई ठेस पुऱ्याउन सक्छ जो भर्खरै मूर्तिपूजाबाट निस्किएका छन्। यदि कुनै कमजोर विश्वासीले आफ्नो अगुवालाई मूर्तिको मन्दिरमा भोज खाइरहेको देख्यो भने, उसको विवेक धर्मराउन सक्छ र उसले फेरि मूर्तिपूजालाई नै वैध मान्न सक्छ। यसरी, तपाईंको 'ज्ञान' अर्को भाइको आत्मिक पतनको कारण बन्न सक्छ।
४. महत्त्वपूर्ण बाइबल पदहरू: उद्धरण र व्याख्या
पावलले आफ्नो तर्कलाई स्थापित गर्न निम्न पदहरू प्रयोग गरेका छन्, जसलाई हामीले ध्यानपूर्वक हेर्नुपर्छ:
"तर हाम्रा निम्ति त एकै परमेश्वर हुनुहुन्छ, अर्थात् पिता, जसबाट सबै थोक भए, र हामी उहाँकै निम्ति छौँ। अनि एकै प्रभु हुनुहुन्छ, अर्थात् येशू ख्रीष्ट, जसद्वारा सबै थोक भए, र हामी उहाँद्वारा छौँ।" (१ कोरिन्थी ८:६)
यस पदले मूर्तिहरूको व्यर्थतालाई प्रहार गर्दछ। जब पावलले 'एकै परमेश्वर' र 'एकै प्रभु' भन्छन्, उनले यो कुरा त्रिएकको बहसमा भन्दा पनि मूर्तिको तुलनामा भनिरहेका छन्। यदि सबै कुराको सृष्टिकर्ता र स्रोत हाम्रा पिता र प्रभु हुनुहुन्छ भने, कुनै पनि मासु आफैँमा अशुद्ध हुन सक्दैन किनभने त्यो पनि उहाँकै सृष्टि हो। तर हाम्रो ज्ञानको सीमिततालाई पावलले यसरी व्यक्त गर्छन्:
"तर लेखिएको छ: 'जुन कुरा आँखाले देखेको छैन, र कानले सुनेको छैन, र मानिसको हृदयमा पसेको छैन, ती सबै परमेश्वरले उहाँलाई प्रेम गर्नेहरूका निम्ति तयार गरिराख्नुभएको छ'।" (१ कोरिन्थी २:९)
हामीलाई जतिसुकै ज्ञान भए पनि, हामीले अझै धेरै कुरा देख्न र बुझ्न बाँकी छ। १ कोरिन्थी १३:८-१३ मा पावलले स्पष्ट पारेका छन् कि हाम्रा सबै वरदान र ज्ञानहरू टरेर जानेछन्:
"प्रेम कहिल्यै टर्दैन... किनभने हाम्रो ज्ञान अपूर्ण छ, र हाम्रो अगमवाणी पनि अपूर्ण छ। तर जब पूर्णता आउँछ, तब अपूर्ण कुरा टरेर जानेछ... अहिले हामी ऐनामा धमिलो गरी हेर्दछौँ, तर त्यस बेला आमने-सामने हेर्नेछौँ। अहिले म आंशिक रूपमा जान्दछु, तर त्यस बेला म पूर्ण रूपले जान्नेछु, जसरी म पूर्ण रूपले चिनिएको छु।" (१ कोरिन्थी १३:८-१३)
अन्ततः, पावलले ख्रीष्टियन स्वतन्त्रताको वास्तविक सिद्धान्तलाई १ कोरिन्थी १०:२५-३३ मा यसरी प्रस्तुत गर्छन्:
"मासु पसलमा जे बेचिन्छ, सो आफ्नो विवेकका निम्ति केही सोधखोज नगरी खाओ। किनकि 'पृथ्वी र त्यसमा भएका सबै थोक प्रभुका हुन्।' यदि कुनै अविश्वासीले तिमीहरूलाई निम्तो गर्छ र तिमीहरू जान चाहन्छौ भने, तिमीहरूको अगाडि जे पस्किइन्छ, सो आफ्नो विवेकका निम्ति केही सोधखोज नगरी खाओ। तर यदि कसैले तिमीहरूलाई 'यो त मूर्तिलाई चढाइएको बलि हो' भन्यो भने, तिमीलाई यो कुरा बताउनेको खातिर र विवेकको खातिर नखाओ। म तिम्रो विवेकको कुरा गर्दिनँ, तर अर्को व्यक्तिको विवेकको कुरा गर्दछु... तसर्थ तिमीहरूले खाए पनि, पिए पनि, वा जेसुकै गरे पनि, सबै परमेश्वरको महिमाका निम्ति गर।" (१ कोरिन्थी १०:२५-३३)
५. ईश्वरशास्त्रीय अर्थ र आत्मिक पाठहरू
पावलको शिक्षामा एउटा गहिरो ईश्वरशास्त्रीय सन्तुलन छ। एकातिर उनी भन्छन् कि मूर्ति 'केही पनि होइन', तर अर्कोतिर उनी मन्दिरको भोजमा सहभागी हुन कडा चेतावनी दिन्छन्। किन? किनभने भौतिक वस्तु केही नभए पनि, त्यसको पछाडि आत्मिक शक्तिहरू हुन्छन्।
पावलले स्पष्ट पारेका छन् कि अन्यजातिहरूले मूर्तिलाई चढाउने बलि वास्तवमा दुष्ट आत्माहरू (Demons) लाई चढाइएको हुन्छ। मन्दिरको भोजमा सहभागी हुनु भनेको प्रभुलाई 'डाह डाह लगाउनु' वा 'चिढ्याउनु' (Provocation to Jealousy) हो। तपाईं ख्रीष्टको कचौरा र दुष्ट आत्माको कचौरा दुवैबाट पिउन सक्नुहुन्न। मन्दिरमा गएर प्रसाद खानु भनेको आफूलाई दुष्ट आत्माको प्रभुत्व वा सङ्क्रामक प्रभाव (Demonic Infestation/Oppression) को जोखिममा राख्नु हो।
साँचो ज्ञान त्यो हो जसले हामीलाई परमेश्वरद्वारा चिनिएको छ भन्ने महसुस गराउँछ। यदि तपाईं परमेश्वरलाई प्रेम गर्नुहुन्छ भने, उहाँले तपाईंलाई चिन्नुहुन्छ। ख्रीष्टको रगतको पर्याप्ततामा विश्वास गर्नु नै हाम्रो साँचो सुरक्षा हो, तर यसको अर्थ यो होइन कि हामीले जानाजानी दुष्ट आत्माको टेबुलमा गएर परमेश्वरको धैर्यको परीक्षा लिनुपर्छ।
६. सामान्य गलत बुझाइहरू
आजको आधुनिक ख्रीष्टियन समाजमा १ कोरिन्थी ८:६ लाई अक्सर सन्दर्भ बाहिर प्रयोग गरिन्छ। धेरै मानिसहरू यसलाई केवल एक-ईश्वरवाद (Monotheism) वा त्रिएकको प्राविधिक परिभाषाको रूपमा मात्र हेर्छन्। साम शमौनले ठीकै भनेका छन् कि यो पदमा त्रिएकको सत्यता 'प्रसङ्गवश' (in passing) आएको हो, जबकि पावलको मुख्य ध्यान मूर्तिको व्यर्थता र विश्वासीको जिम्मेवारीमा थियो।
हामी कहिलेकाहीँ यति धेरै 'ज्ञानी' हुन्छौँ कि हामीले अरूको भावना र आत्मिक अवस्थालाई बेवास्ता गर्छौँ। कोरिन्थीहरूले झैँ हामी पनि सोच्छौँ कि हामी "सुपर स्पिरिचुअल" छौँ र हामीलाई कुनै पनि कुराले छुँदैन। तर पावलले सिकाएको पाठ यो हो कि प्रेम बिनाको ज्ञानले तपाईंलाई ख्रीष्टको नजिक होइन, बरु आत्मिक अहंकारतर्फ लैजान्छ। १ कोरिन्थी ८:६ को वास्तविक सन्देश यो हो: "परमेश्वर र प्रभु एकै हुनुहुन्छ, त्यसैले उहाँको स्वभाव जस्तै प्रेममा हिँड।"
७. यो कथा आज किन महत्त्वपूर्ण छ?
आजको बहु-धार्मिक परिवेशमा यो शिक्षा झनै सान्दर्भिक छ। विशेष गरी 'हलाल' मासु वा चाडपर्वका प्रसादहरूको सन्दर्भमा विश्वासीहरू अझै पनि अन्योलमा पर्छन्। पावलको सिद्धान्तले हामीलाई एउटा मध्यम मार्ग दिन्छ।
संसारका सबै थोक प्रभु येशू ख्रीष्टकै हुन्। कुनै पनि प्राणी वा वस्तु अर्को शक्ति वा देवताको हुन सक्दैन। त्यसैले, हामीले बजारबाट कुनै कुरा किन्दा वा अविश्वासी आफन्तको घरमा खाँदा डराउनुपर्ने आवश्यकता छैन। तर, हाम्रो स्वतन्त्रताले अर्को व्यक्तिको विवेकमा कस्तो असर पार्छ भन्ने कुरामा हामी सचेत हुनुपर्छ। आजको सन्दर्भमा यो केवल मासुको कुरा मात्र होइन, यो हाम्रा सामाजिक सञ्जालका पोस्टहरू, हाम्रा बानीहरू र हाम्रा छनौटहरूको कुरा पनि हो। के मेरा कार्यहरूले कसैलाई ख्रीष्टको नजिक ल्याउँदैछ कि उनीहरूलाई अल्मल्याउँदैछ?
८. ख्रीष्टियनहरूका लागि व्यावहारिक पाठहरू
एक वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ताको नाताले, म स्रोतमा आधारित यी व्यावहारिक कदमहरू तपाईंको अगाडि राख्न चाहन्छु:
१. 'विवेकका लागि प्रश्न नसोध्ने' नीति: जब तपाईं बजारमा जानुहुन्छ, त्यहाँका सामानहरू कसले आशीर्वाद दिएका छन् वा कुन धार्मिक विधिबाट आएका हुन् भनेर सोधखोज नगर्नुहोस्। पिता, पुत्र र पवित्र आत्माको नाममा त्यसलाई धन्यवाद दिएर ग्रहण गर्नुहोस्, किनभने ख्रीष्टको रगतले सबै कुरालाई शुद्ध पार्न पर्याप्त छ। २. ख्रीष्टियन अर्थतन्त्रलाई टेवा दिने: साम शमौनले सुझाएझैँ, सम्भव भएसम्म हामीले ख्रीष्टियन व्यवसायहरूलाई नै प्राथमिकता दिनुपर्छ। तर यदि तपाईंलाई कुनै विशेष कुरा (जस्तै मध्य-पूर्वीय चीज 'लेबना' वा विशेष 'पिटा' रोटी) आवश्यक छ जुन केवल गैर-ख्रीष्टियन पसलमा पाइन्छ भने, तपाईं त्यहाँ जान स्वतन्त्र हुनुहुन्छ। "पृथ्वी र त्यसमा भएका सबै थोक प्रभुका हुन्" भन्ने सत्यलाई मनन गर्दै खरिद गर्नुहोस्। ३. साक्षी दिने अवसर (Witnessing Opportunity): यो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण बुँदा हो। यदि कसैले तपाईंलाई स्पष्ट रूपमा भन्छ, "यो त मेरो देवताको प्रसाद हो," तब तपाईंले खान इन्कार गर्नुपर्छ। तर यो इन्कार 'घृणा' का लागि होइन, बरु 'साक्षी' दिनका लागि हो। यो एउटा यस्तो क्षण हो जहाँ तपाईंले नम्रतापूर्वक भन्न सक्नुहुन्छ, "म यो खान सक्दिनँ किनभने म केवल एकै जीवित परमेश्वरको सेवा गर्दछु, र मेरो विश्वासले मलाई अरू देवताको बलिमा सहभागी हुन अनुमति दिँदैन।" यसले सुसमाचार सुनाउने ढोका खोल्दछ। ४. अग्रिम 'आमेन' नगर्ने: यदि तपाईंले सोध्नुभयो र उनीहरूले "हो, यो बलि चढाइएको हो" भने भने, तपाईंले त्यो किन्नु हुँदैन। किनभने प्रश्न सोधेर पनि किन्नुको अर्थ हुन्छ—तपाईंले उनीहरूको मूर्तिपूजाको विधिलाई "आमेन" भनिरहनुभएको छ र त्यसलाई सही ठहऱ्याइरहनुभएको छ।
९. निष्कर्ष
१ कोरिन्थी ८:६ को गहिरो अर्थ केवल शब्दहरूको व्याख्यामा मात्र होइन, तर हाम्रो जीवनको शैलीमा लुकेको छ। ज्ञानले हामीलाई अधिकार दिन्छ, तर प्रेमले हामीलाई त्यो अधिकार त्याग्न सिकाउँछ। एक परिपक्व विश्वासीले जहिले पनि सोध्छ: "के यो मेरो लागि फाइदाजनक छ?" भन्दा पनि "के यसले मेरो छिमेकीको उन्नति गर्छ?"
तपाईंको ज्ञानले तपाईंलाई अरूभन्दा उच्च देखाउने घमण्ड पैदा गरेको छ कि तपाईंको प्रेमले अरूको आत्मिक जीवन निर्माण गरिरहेको छ? याद राख्नुहोस्, हामीले जे गरे पनि परमेश्वरको महिमाका लागि गर्नुपर्छ। अन्त्यमा, प्रेरित पावलले भनेझैँ, ज्ञान टरेर जानेछ, तर प्रेम सधैँ रहिरहनेछ। त्यसैले, आफ्नो स्वतन्त्रतालाई अरूका लागि सुसमाचारको बाटो बनाउनुहोस्, ठेस लाग्ने ढुङ्गा होइन।
Comments
Post a Comment